Over en weer plagen en uitdagen bevestigt de gelijkwaardigheid tussen mensen. Je bent geen breekbare broze bejaarde, maar een mens die het waard is om mee te sparren. Humor brengt sjeu in het leven. Deze typische uitspraak doet ouderen (glim)lachen. Voor hen voelt het als een serieuze waardering van de ouderdom: Ik tel (nog) mee!
Buiten is in nevelen gehuld. Binnen is er plaatselijke bewolking. 'Er hangt een schaduw over me heen', laat tachtiger Femi weten. De zuster: 'Het is ook mistroostig weer.' Femi: 'Ik bedoel: mijn mama is er niet.' Als een mantra zingzeurt ze: 'Mamamamamamamam. Voor haar hoop ik dat de spreuk - of zo je wil het gebed - het bedoelde magische effect, want haar moeder is al decennia geleden in rook opgegaan. Mevrouw kan met wat hulp mijnerzijds uitleggen waarom ze haar mama mist: 'Geborgenheid kun je niet uitleggen. Dat is een gevoel.' 'Mijn mama is ook overleden.' 'Ik mis haar ook', probeer ik een van gedeelde-smart-is-halve-smart te bewerkstelligen. Ze kijkt geïnteresseerd op. Moi, zielig op zijn clownesk: 'En ik ben nog wees ook.' Op de een of andere manier biedt het haar troost. Moi: 'U wilt zich weer gekoesterd voelen. Zullen we elkaar steunen met een knuffel?' Ze laat zich tegen me aanhangen. Ik hoor zachte mompelmamamamamammmmmm. Moi, na enkele minuten overstappend op een lichtvoetiger onderwerp: 'Heintje zong toch (ik schmier) maaaaamaaaaa, je bent de liefste van de hele wereld.' Femi: 'Je laat me altijd weer lachen.' Met een opgeklaard gezicht wijst ze naar de drie door mij uitgezochte versjes van Toon Hermans die goed bij haar situatie passen: 'Lees je ze nog een keer voor, hij was zo'n wijs man. Toon weet altijd goede raad.' Die mantramiddag voorkomen de opgezegde versjes meer dan eens een terugval naar trieste gedachten.
Een Saar snapt wat nodig is!
Mevrouw is gedesoriënteerd. Ze herkent de voor haar bekende omgeving niet. Een hoogbejaarde persoon met (beginnende) dementie laten landen op een (nieuwe) plek in het heden. Achter de benadering zit een hele filosofie. Was het maar altijd kinderwerk: geen discussie en in tien seconden geregeld. Zij: 'Mag ik naar huis?' Moi vriendelijk: 'U bent hier thuis.' Zij, oprecht blij: 'Oke, da's gemakkelijk, hoef ik niet weg.' Mevrouw gaat over tot de orde van de dag.
Een Saar snapt wat nodig is!
Kuub krijgt zijn zin niet. Hij is herstellende van een koutje en zijn familie wil niet dat de broze man naar buiten gaat. Ik plant hem in zijn relaxstoel voor het raam: 'Zo kunt u, dicht bij de radiator, toch een beetje van buiten genieten. Uit frustratie houdt de stijfkop zijn luiken stijf gesloten. Ik laat 'm even met de rust. Om de impasse te doorbreken - hij kan niet eeuwig blijven slapen (dat kan wel maar liever niet nu) en we willen vergeten dat er frustratie was - heb ik voor de snoeperd een foefje. Ik loop op mijn tenen naar hem toe en leg voorzichtig een gevulde koek op een servetje op zijn knie. Geen beweging.
Ik loop de kamer uit, trek de deur niet helemaal dicht en doe lookie lookie door de kier. Nu is het afwachten. Ik meen dat ik 'm door zijn wimpers naar de deur waarachter ik verdwenen ben zie gluren. Ik zet theewater. Er zal geen minuut verstreken zijn als de vingers van zijn rechterhand de koek naar zijn mond brengen. Ik lach in mijn vuistje: gesneden koek, mensen zijn zo voorspelbaar. Mijnheer veegt met het servet de kruimels van zijn mond, zijn spencer en zijn broek. De ketel fluit, ik giet het water in de thermoskan en laat de thee even trekken. Wanneer ik 'm een al iets afgekoeld kopje thee breng, vraagt hij rechtop zittend met een kwajongensgezicht: 'Krijgen we er geen koekje bij?' Ik knipogend: 'De koekjestrommel moet nodig bijgevuld worden. Een droog biscuitje is alles wat erin zit. Zijn hand reikt naar het biscuitje: 'Touché.'
Een Saar snapt wat nodig is!
De olijfkleurige gordijnen van peau de pêche zijn toe, maar we horen de hagel tegen de ruiten striemen. Wanneer ik mijn overjas pak, nodigt Conny me uit: 'Je mag best blijven slapen, maar dit is mijn bed.' Moi: 'Dat begrijp ik. Het bed is alleen voor jezelf. Conny: 'Dat vind ik ook. Niemand mag in mijn bed. Waar slaap jij dan?' Ze vindt het altijd vervelend wanneer ik haar laat in de avond verlaat, gemakshalve geef ik als antwoord: 'Ik slaap in het logeerkamertje.' Zij: 'Ach, ja daar heb ik helemaal niet aan gedacht. Mijn dochter woont nu op zichzelf. Welterusten.' Moi, haar een kushandje bij de deur toewerpend: 'Truste lieverd.'
Een Saar snapt wat nodig is!
Je wordt ouder en ouder. Je lichaam krimpt en kraakt. Zelfs je bezittingen reduceren tot het hoognodige. Omringd door een bed, een stoel met bijzettafeltje, een kledingkast, soms een tv en familiefoto's. Wanneer je verplicht hebt moeten ontspullen, zijn de weinige dierbare bezittingen extra kostbaar. Iedere oudere van dagen vindt er het zijne of hare van. Uit de vergaarbak ...
'Wat een gezellige kamer heeft u.' Riet: 'Allemaal ouwe meuk. De goede spullen zijn verdeeld onder mijn kinderen of weggegeven aan nichtjes en neefjes. Rommel is het. Rommel waardoor je je helemaal afgedankt voelt. Er is niets hier waar ik aan gehecht ben.'
Geertje weet precies wat van haar is en wat van het huis. Omdat ze het gisteravond koud had, hangt de plaid nog over de bedrand. Vol afschuw wijst ze ernaar: 'Die! Die moet weg, die is niet van mij.'
Bea toont zich bezitterig, wanneer ik het Delfts blauwe kaststel bewonder: 'Dat is van mij.' Moi bevestigend: 'Dat is van u.' Bea geniet niet van complimenteuze aandacht voor haar eigendommen, maar wordt er juist onrustig van. Moi: 'Alles ligt ook vast op papier.' Ondeugend: 'Of heeft u net als mijn oma al naamstickers op de achterkant/onderkant van de voorwerpen geplakt.' Bea wijs: 'Stickers kan je eraf krabben en papier kan kwijtraken.'
Frans kan het geen bal schelen hoe zijn kamer eruitziet. 'Weg ermee', sputtert hij. 'Ik ben d'r klaar mee. Met alles.' Hij opent een lade waar een kleine verzameling zilveren lepels in ligt. Demonstratief: 'Kijk, lepels. Wat moet ik ermee? Ik heb al maanden geen eten gezien.'
Een Saar snapt wat nodig is!
Mijn broer bevestigde laatst spontaan wat mij lang geleden ook was opgevallen, maar dat diep in mijn geheugen opgeslagen lag. Mijn ouders waren zeer origineel in het taalgebruik. Woorden werden verhaspeld, in archaïsche vorm gebruikt of in het Gelders en Limburgs dialect verbasterd. Pappi's verbaaltaal lees je in een volgende blog, eerst mam.
Mijn moeder was voorzien van een grappige en intuïtieve geest. De geboren pleaser maakte het graag anderen naar de zin. Het lag niet in haar aard om onaardig te zijn tegen iemand. Ze was een optimistische (woorden)schat die op velerlei vlakken haar creativiteit inzette. Zo ook in het bedenken van bijnamen voor mensen uit haar omgeving, iets dat ik vanwege de privacy bij mijn schrijfopdrachten met veel plezier onbewust nabootste. En ja, zonder het te weten, waren die fake namen soms waar.
Hier had ze spass aan:
Ze nam altijd een cadeautje mee als ze op bezoek ging. Gewoon een kleinigheidje voor de aardigheid. Zij noemde dat een 'klein geitje'.
Een provinciaalse achterbuurvrouw waar ze een hekel aan had kreeg de positievere lading: troetie. Een samentrekking van trut en moetie (Mutti), maar je associeert het met troetelen.
Als gediplomeerd coupeuse moesten haar creaties perfect zijn en precies passen: wanneer ze 'dat pies pesas' zei, was het kledingstuk door haar strenge keuring gekomen. De armen achterwaarts in de mouwen van een aangeboden jas steken, is : 'Piep in.' Deugde het van een ander niet dan was het een maaksel van 'lek me vestje'. Vond ze zichzelf of een andere vrouw er mooi uitzien dan was het compliment: 'Chique de Paris.'
Wanneer iemand onaardig was qua taalgebruik in ons bijzijn, gebruikte ze steevast de memorabele woorden van Wim Sonneveld: 'Niet op reageren, Lena.'
Verstoppen was verstoppelen, omdat dat de activiteit meteen grappig maakte.
Op haar boodschappenlijst stond achter 1 blik ananas, caïfas. Een link naar Kajafas, een hogepriester uit het nieuwe testament. Het is een verwijzing naar hoe de katholieke opvoeding er vroeger inhakte.
Door haar lage bloeddruk viel ze meer dan eens flauw. 'Ik voelde me al zo kweps (gammel)', zei ze dan naderhand.
Ze bracht als persoon vrolijkheid, dat dikte ze ook aan met verhaspelingen zoals: dat is niet de gedoeling.
Al naar gelang de situatie noemde ze haar echtgenoot, mijn vader: pap, pipa of pipaatje. Nooit bij zijn voornaam Cor.
'Avondrond morgen mooi weer aan boord, morgenrood water (regen) in de sloot' is een oude spreuk die teruggaat tot voor Christus. Er zijn heel veel varianten op. Mijn moeder stoeide tot onze grote hilariteit, ook altijd met de volgorde van de woorden.
Mijn moeder was een huismus. Misschien had ze ook wel agorafobie, maar dat bestond toen nog niet. Voor het verjaardagscadeau van mijn broer maakte ze ooit heldhaftig een uitzondering. In de Rambam store vroeg ze naar de langspeelplaat van Hoera Hiephiep (Uriah heep). Het werd een klassieker thuis.
Toen de stang van het balkon lawaaierig vibreerde noemde ze dat een brulboei. Wij, geconditioneerd op lachwekkende woorden: 'Hoe verzint ze het.' Laat het nu een bestaand woord zijn dat de monteur die de stang kwam fiksen ook bezigde. Mam vond het maar wat prachtig.
Iemand die milde kwajongensstreken uithaalde was voor mijn moeder een vlegel, voor mijn vader was zo'n kind een doerak.
Als mam iets jammer vond zong ze: 'Schade um die Träne in der Nahacht.' Pas om mijn zestigste! kom ik erachter dat dit uit het liedje 'Liebeskummer lohnt sich nicht van de Zweedse Schlagerzangeres Siw Malmkvist stamt.
Het welbekende kaakje of biscuitje bij de thee dat Verkade onder de naam Maria koekje op de markt bracht, noemde mijn vier-uur-kopje-thee-moeder een mariekoekje naar haar vriendin, waarvan de man Thé heette.
Aardappels heetten bij ons geen aardappels of petatte, maar piepers. Tijdens het schillen was het elke keer: da's zo gepiept!
En wie leuk gek deed, was een oelewapper!
Oda logeert sinds een weekje in een verpleeghuis. Zij: 'Ben ik voortaan afhankelijk?' Moi vergoelijkend: 'Een beetje wel.' Oda stuurs: 'Dat wil ik niet.' Moi constaterend: 'Dat valt u zwaar.' Zij: 'Nou en of. Dat wil ik echt niet.' Moi: 'Hulp aannemen is niets om u voor te schamen, hoor. U heeft het verdiend om verwend te worden. Bovendien: het geeft een goed gevoel om anderen te helpen. Dat weet u uit ervaring zelf. Nu is het tijd om de zusters het genoegen te gunnen u te hulp te schieten.' Zij: 'Oh, van die kant heb ik het nooit bekeken. Dan is het goed.' Soms moet je iemand een aanvaardbare reden geven om een situatie te accepteren.
Een Saar snapt wat nodig is!
Guus revalideert na een operatie. Net als iedereen die na een onvoorziene opname een tijdelijk ander verblijf krijgt 'opgedrongen', blijft een vermoeide Guus in de late avond herhalen dat hij naar huis wil. Bokkend en mokkend: 'Jullie willen me allemaal ompraten om hier te blijven slapen.' Moi: 'We kunnen u niet dwingen om naar bed te gaan. Het is gewoon goed bedoeld. We zien dat u oververmoeid bent. Het is zaak dat u fit blijft. Dat bevordert het herstel.' Zalvend: 'Des te eerder kan Guus naar huus.' Na een stilte om alles bij meneer te laten bezinken, moet humor ons redden. Hij, afgezwakt brommend: 'Jullie willen me allemaal ompraten.' Moi, op mijn allercharmants wiegend als een dansmarietje en toch kordaat: 'En .. lukt dat een beetje?' Guus is ineens 360 graden gedraaid. Glimlachend: 'Dat doet u uitstekend. Rol me maar naar mijn kamer.' Beleefd aanvullend: 'Alstublieft.'
een Saar snapt wat nodig is!
Ze is van de babyboomgeneratie. Een progressieve vrijdenker met shaggy en breekbaar Armandkapsel in identiek vaalrood. Ze is geboren in '54 en opgegroeid in woelige welvaart. De seksuele revolutie, de hippietijd, flowerpower, ontzuiling en ontkerkelijking en onder andere de politieke verschuiving van rechts naar links heeft haar generatie mee in gang heeft gezet. Sinds kort woont ze intern en dat valt bar tegen. Ze wil niets liever dan naar huis. Aan mij de taak om haar zo aangenaam mogelijk door de dag te loodsen. We liggen elkaar. Na een paar Woodstocksongs vraagt ze of ik haar naar huis kan brengen. Het is altijd zo'n pijnmoment, maar ik kan niet anders dan aangeven, dat dit voortaan haar domicilie is. Zij tegen mij: 'Blijf jij?' Het is nog vroeg in de middag dus ik zeg ferm: 'Ik blijf.' Het is niet echt jokken; ik blijf er niet wonen, maar ik ben er wel tot halverwege de avond. Zij: 'Oké, als jij blijft, blijf ik ook. Draai nog maar een plaatje.'
Een cliënte met kort kapsel: 'U heeft prachtige lange lokken.' Voordat ik het complimentje in ontvangst kan nemen, zegt ze: 'Ik ben stikjaloers. Kunt u ze niet vastbinden?' Ik schiet in de lach: 'Wilt u ook krullen?' Zij: 'In mijne steile haren houdt zelfs geen permanent. Maar lange haar is altijd een droom geweest.' Moi: 'Ik zal zien wat ik kan doen.' Ik kam met de houten borstel met rubber afgetopte pennen vanaf haar kruin tot over de rug. We kletsen over vroeger: grote strikken in het haar, papillotten, haren drogen bij de kachel, pijpenlokken tot op de bips. Ineens probeert ze met haar rechterarm op haar rug te voelen: 'Mijn lengte is denk ik tot aan de bh-band?' Met inventiviteit, humor en fantasie kom je een heel eind.
Een Saar snapt wat nodig is!
Mevrouw maakt zich best zenuwachtig voor haar verjaardag. Nergens voor nodig, want haar kinderen hebben alles geregeld van boodschappen tot nieuwe kleding. Het is meer dat ze niet weet wat te verwachten en of anderen tevreden zijn. De poets heeft zelfs geboend en de volle koelkast bevestigt dat alles in huis is. Mevrouw is echt een schat, maar door haar verstrooidheid onzeker. Moi: 'Zullen we net als bij een musical uw verjaardag repeteren?' Ze weet niet wat ze er zich bij voor moet stellen, maar stemt in. Tijdens de generale geniet ze van wat zij 'zo'n verwennerij' noemt.
Ballonnen worden opgepompt en op kerstbalgrootte in de van kerstversiering ontdane kerstboom gehangen. Met de ballon die uit de boom buitelt spelen we eventjes volleyballon, want ... we moeten verder met het programma. Een afgescheurde slinger van crêpepapier krijgt een tweede kans als boa. 'Veel te sjiek voor mij', sputtert ze, de boa schikkend om haar hals, voor de show tegen. De overige smalle regenboogslingers hangen we samen in de boom. De postbesteller levert (hoe toepasselijk) een vroege verjaardagskaart af die mag pronken op het dressoir.
Na de handengymnastiek worden haar handen gemasseerd met Dove; zo zijn ze voor het handen schudden op haar verjaardag zacht en soepel. Zij zich Gordons komische uitspraak herinnerend: 'Dove voor doven.' We moeten er samen om grinniken. Uit al haar kleding zoeken we een blouse voor haar uit - ik schuif natuurlijk de blouse naar voren die de dochter voor haar heeft aangeschaft. Ik kap haar coupe in voller model en blush lichtjes haar wangen. Moi: 'Op uw verjaardag straalt u op de foto.' Ik zet 'Lang zal ze leven' in en zij valt in en wijst naar zichzelf. Om de generale echter dan echt te laten lijken, oppert mevrouw om één gebakje op te offeren. Om straks haar nieuwe kleding te beschermen, doe ik haar een wit linnen servet voor met de uitleg: 'Sjieke mensen dragen servetten.' Mevrouw: 'Wat een verwennerij valt mij toch ten deel.' Ze bedankt me zo vaak dat een mens er verlegen van zou worden. Zij: 'Echt, ik kan niet jariger worden dan met jou hier nu. Dankjewel lieverd, ik voel me heel speciaal.'
Een Saar snapt wat nodig is!
Het was een feestmaand vol extra aandacht en lekkernijen die in het nieuwe jaar voortduurt. Sinterklaas, kerst en in zorghuiselijke kring heffen we de glazen op 2022. Mijnheer Janse wordt morgen 99, zijn tafelgenoot bereikte vandaag de 80. Janse schampert leuk: 'Broekie, die komt pas kijken.' Mijnheer Janse wil graag de overtreffende trap zijn: ik bin van Janse en dat wil ik weite, ik bin zoë gruëts ... Tijdens de nieuwjaarstoost klinken we met de woorden: 'U gaat voor 100 op de teller toch? Wat zeg ik: voor de oudste Janse!' Daar heeft hij wel oren naar. De zuster weet toevallig dat de oudste achternaamgenoot 106 en één dag is geworden. Janse: 'Dat is veel te lang, daar ga ik niet op zitten wachten.' Moi voorstellend: 'We zouden een beetje kunnen foetelen door de regels te versoepelen. Bijvoorbeeld wat 99'ers OEPS! van de lijst schrappen, dan staat u in no time bovenaan. Janse floept er zonder nadenken met een royaal armgebaar alsof hij deze bijna eeuwelingen gratie verleent, uit: 'Gum ze maar uit.'
een Saar snapt wat nodig is!
