OUDE BEKENDE

TEMPLE FOOD

 

Het Boeddhisme beschouwt het leven als een cyclus waarin je vier levensfases doorloopt: geboorte, veroudering, ziekte en sterven. De dood is de transitie naar een nieuw begin. Ik kijk de serie Temple food. Temple food is een spirituele manier van eten ervaren. In de laatste aflevering leer ik dat monniken die voelen dat ze gaan sterven, op pad gaan met een knapzak vol stenen in plaats van eten. Wanneer ze hun laatste adem uitblazen, doen dieren zich tegoed aan hun lichaam. Het stof van de knapzak vergaat mettertijd en de stenen bedekken de menselijke overblijfselen.

Heel apart. Pappi wist ook dat hij ging sterven. Hij maakte voor zijn laatste 'treinreis' ook een knapzak van zijn wandelstok met een boerenzakdoek. Hij vulde 'm niet met stenen, maar benodigdheden voor onderweg. Pappi heeft wat jaren in de tropen doorgebracht, kende hij het ritueel of was het gewoon zijn praktische aard?

MOEDERHART

 

Ik kon het natuurlijk niet laten om voor de lieve bewoners van een zorginstelling* waar ik veel kwam iets te fröbelen voor Moederdag. Daarop werd ik uitgenodigd om met eigen ogen te zien en horen hoe blij de mensen ook met deze creatie (leren moederhart met nostalgie poëzieplaatjes) zijn. Het was een hartelijk weerzien met een lieve verrassing voor mij van bewoners en medewerkers. Hoe lief en leuk is het om zo gewaardeerd (en gemist) te worden. Miss you too girls!

*Er was/is echt een klik met het huis, de sympathieke schatten van medewerkers en speciale bewoners. Het was heel moeilijk om er afscheid van te nemen, maar door mijn overvolle agenda moest ik een keuze maken.

DAG VAN DE ZORG

 

Vandaag wordt er bij Warm Hart Zorghuizen uitgepakt met liefs, lekkers, leuks en luxe.

ZORG IN DE BUURT

 

alle ballen in de lucht houden, prioriteiten stellen of omschakelen

In EenVandaag (9 mei 2023) sprak hoogleraar en gezondheidseconoom Marcel Canoy vlot over zijn onderzoek: waarom lokale initiatieven de oplossing zijn voor de vastgelopen ouderenzorg. Het is een pleidooi voor de waarde van sociale netwerken. Hoera voor de menselijke maat. Toch hoor ik hem haperen bij de oplossing: vrijwilligers. Weer moet er een blik vrijwilligers worden opengetrokken om problemen te fiksen, terwijl we duidelijk een terugloop zien van het aantal (jonge) vrijwilligers omdat bijkans iedereen aan het werk is. À propos werk: vrijwilliger bij de sportclub van je kind is iets anders als een bestaande baan onbezoldigd invullen. Vrijwillig is bovendien minder vrijblijvend dan het lijkt, want de vrijwilligers worden wel ingeroosterd en er wordt op ze gerekend. Goedbedoelende leken die zingeving zoeken en vitale gepensioneerden die na hun werkzame leven/carrière een nieuwe invulling (en status) wensen. Hun inzet is lovenswaardig, maar de ene is de andere niet. Daarbij mogen we vooral niet vergeten dat de zeventigplussers gezien hun leeftijd slechts een beperkt aantal jaren actief kunnen worden ingezet. Gaan we het daarmee redden in de zorg?

Wat vinden mantelzorgers en zorgpersoneel hiervan? Mensen die voor hun naaste zorgen doen wat er binnen hun mogelijkheden ligt, maar vaak gaan ze door de combinatie baan/gezin/mantelzorg over hun grenzen. Is het voor een zorgmedewerker die verplicht is om aan alle eisen te voldoen nog aantrekkelijk wanneer de vrijwilliger zonder gerichte opleiding de sociabele taken van je overneemt? Kan een kokende bewoner zoals we in het filmpje zien, wel voldoen aan alle hygiëne- en dieetvoorschriften? Is het in alle gevallen wel zo prettig om als kwetsbare oudere een bekende uit je buurt aan je bed te hebben? Hoe verloopt de communicatie: kan een leek perikelen signaleren en rapporteren die belangrijk zijn qua fysieke en psychische verzorging van een bewoner. Lukt het de locatiemanager om dit alles te stroomlijnen.

Versnelling van nieuwe woonvormen. Prima dat er keuze is en blijft. 'Risico reduceren' inleveren tegen 'kwaliteit van leven', gaat het werken? Marcel Canoys onderzoek en pleidooi vragen om omdenken, meebewegen en omschakelen. Is dit in de dagelijkse praktijk zo eenvoudig als de theorie beoogt? Kleinschalige zorghuizen zijn al langer creatief in het omgaan met schaarste. Zij weten uit ervaring dat mensen elkaar nodig hebben. Zo boort een bewonersmix van somatiek en pg onvermoede vaardigheden aan, haalt een professioneel zorgteam het beste in medewerkers en bewoners naar boven, en versterkt samenwerken een goede relatie met regionale zorgdisciplines en lokale ondernemers. Maar onbetaald werken zal Marcel Canoy heus niet doen. Bij iedereen moet de schoorsteen roken.

VIER DE VRIJHEID

 

Bevrijdingsdag. De trouwe volgers van dit blog weten dat ik het stokje van pappi heb overgenomen om aan te geven dat we onze vrijheid moeten koesteren.

DODENHERDENKING 2023

 

Vergeet nooit de mensen die hun leven hebben gegeven, zodat wij in vrijheid kunnen leven.

GEDECOREERD

Het alternatieve lintje voor bewoners en medewerkers is ooit bedacht omdat de mensen die met de neus vooraan staan vaak het meest geprezen worden en de bescheiden mensen vergeten worden. En ... iedereen draagt op zijn of haar manier iets bij en iedereen mag er zijn. Bij de eerste gedecoreerden merkten we dat we bewoners en medewerkers er een enorm plezier mee deden. Vatbaar voor herhaling dus. Op de gesloten afdeling waar ik me heel welkom voelde en waar mijn SaarStories project ten einde liep, liet ik een lintjesregen na. De door mijn allerleukste 'ex-collega' A. opgespelde lintjes werden met trots en blijdschap aanvaard en gedragen. Zie ook http://grijzeharen.blogspot.com/2020/04/lintjesregen.html

Q IS GOOD FOR YOU

Geboorte, leven, sterven. Such is life pussy. De wereld was een stukje beter met jou, Pappi. Het is mooi 'dat je geregeld van je laat horen'. Deze keer geen liedje of de jingle van radiostation Qmusic die du moment schalt, wanneer ik bij een willekeurige winkel binnenloop. Nee, het is de reclame voor The Qmusic foute party op 23 en 24 juni in de Brabanthallen die oppopt. 

Pappi was apetrots op zijn destijds zo zeldzame beginletter dat er zelfs geen chocoladeletter van was. Vroeger noemde hij wattenstaafjes die wij oorstokjes noemde al Q-tips (cotton swabs). Er bestond al Q-linair, een collectie design keukengerei (nu BK), maar dat hij een 'eigen' radiostation kreeg, vond hij fantastisch. Zeker eentje met de slogan :Q is good for you en sinds 2019 Q sounds better with you. Vandaag op je sterfdatum 2 mei sta je in mijn Q-Top op nummer1! Miss you.

ORANJEBITTER

Haar appartement heeft ze aan kant, net zoals ze vroeger hun huis klaarstoomde voor hoog bezoek op 30 april. Kitty, kordaat moederlijk type, pakt met grote voorzichtigheid zoals elke Koninginnedag, en nu op Koningsdag, het dure pronkkristal achter uit de glazenkast. Na een sopje Dubro worden de glaasjes met een theedoek gepoleerd en in het midden op de ronde notentafel gezet. De fles oranjebitter prominent ernaast. 

Kitty mijmert over vroeger. In het midden van de vorige eeuw maakte ze haar jonge dochtertje jarenlang wijs dat er een gerede kans bestond dat de koningin hen met een bezoekje zou vereren. Het dochtertje kreeg papillotten voor blonde lokken, ze versierde haar fietsje, trok haar speciaal voor de gelegenheid genaaide oranje jurkje aan, deed de driekleur sjerp om, moeder borstelde de krullen in model en beiden wachtten gespannen op koninklijk bezoek ... dat nooit zou komen, maar dat wist het dochtertje toen ze groot was pas.

Vandaag houdt Kitty die licht dementerend is, de traditie in ere. Daar zijn tradities voor. Openlijk is ze van de blauwe knoop, maar als het live verslag op televisie is afgelopen, schenkt ze drie likeurtjes in: voor Juliana en Bernard - Lex en Max heeft ze nooit geüpdatet - en eentje voor de show voor haarzelf. Bitterzoete herinneringen dringen zich op. 

De zuster klopt, komt binnen: 'Nog niemand gezien?' Kitty schudt het hoofd met een relativerende glimlach en schuift een glaasje in de richting van de zuster: 'Jij mag er eentje nemen.' Zij: 'Onder werktijd mag ik niet drinken. Zal ik na mijn dienst even binnenwippen?' Dat vindt Kitty te laat. Wanneer de zuster de kamer uitloopt, pakt Kitty gretig de drie glaasje. Ze schudt ze achter elkaar achterover. Een zalige zucht. Hier had ze een jaar op gewacht.

MUZIEK ALS WONDERMIDDEL

 

De snelle ontwikkeling van het vakgebied en de media-aandacht daarvoor hebben er toe geleid dat muziek wordt opgevoerd als wondermiddel. Onvermijdelijk is dat er dan met onderzoeken wordt gesjoemeld en hypotheses gefalsifieerd.

Je hebt het mechanisme zoals het luisteren van muziek de productie van dopamine opwekt: je bijvoorbeeld kippenvel krijgt. De wetenschap zoekt naar antwoorden op waaromvragen zoals: waarom wordt ons beloningssysteem geactiveerd als we naar muziek luisteren, waarom blijf muziek zo lang in ons geheugen opgeslagen ...

Bij mensen met dementie waar het geheugen aan flarden is, het naar woorden zoeken is, blijkt dat ze toch bij de opgeslagen muziek in hun hoofd kunnen. Met pappi en tijdens mijn periode als activiteitenbegeleider maakte ik daar dankbaar gebruik van. Muziek* wakkert iets waardevols aan bij mens (en dier). Emoties kunnen vrij vloeien en ruimte bieden voor ontlading, opluchting, vreugde, zorgen van je af laten glijden ... Dat kon zijn als sfeermaker, nostalgische herinneringen herbeleven, als meezinger, en uiteindelijke afschakelen met een luisternummer om mensen weer tot rust te brengen of in slaap wiegen.

Naar aanleiding van Die Superkrafte der Musik op Arte en het VPRO artikel Mooie muziek, maar waarom door Hans van Wetering. Inleiding: hoogleraar muziekcognitie Henkjan Honing werkt aan een groot internationaal project dat de genetica van muzikaliteit onderzoekt: waarom zijn we überhaupt muzikale wezens?

* Er bestaat een hbo tot muziektherapeut. Het is een ervaringsgerichte therapie waar je gericht werkt aan een behandeling met doelen op emotioneel, sociaal, cognitief en gedragsmatig vlak.

BILLENWORST

 

kotelet of karbonaadje?

Terugkijkend denk ik dat mijn moeder een soort van straatvrees had. Ze ging nooit alleen. Er moest altijd iemand mee. Dat was pappi voor zware boodschappen. Ik was 'de klos' voor familie-uitjes en winkelen naar de grote stad. We woonden achteraf en als er kleine of vergeten boodschappen in het dorpscentrum gedaan moesten worden, werden mijn broer en ik op pad gestuurd. Zo was het op zaterdagmorgen naar slagerij Coolen (of Koolen) op de Feurthstraat waar kinderen - de clientèle van de toekomst* - een rolletje billenworst kregen. Het was een flinterdunne opgerolde plakje boterhamworst, maar door het gladde blanke roze noemde ik dat billenworst. 

Ik, het kleine zusje, kwam niet boven de toonbank uit, waardoor mijn grote smalle broer vooraan moest staan. Mijn broer verfoeide dat.  Zoals het in die tijd de mode voorschreef, droeg hij schouderlang sneeuwwit haar. Mevrouw de slager - onbetwist tegenstander van nozems met lange manen - kon het nooit laten om wanneer wij aan de beurt waren 'Zeg het maar meisje' tegen mijn broer te zeggen. Blamage in het gezichtsveld van dorpsgenoten.

Leuk om te lezen dat Hugo Blom in zijn column in de VPRO gids een eendere mee-met-mijn-broerherinnering heeft, maar dan bij de bakker.

... Mijn ouders lagen nog in bed, die hadden de hele week in het zweet huns aanschijns dat brood verdiend, mijn zusje was te klein, hoewel ik haar soms wel mee kon nemen als een soort vertederend accessoire dat wellicht enige beweging zou kunnen brengen in de amorfe klont broodhalers die zich elke zaterdag vormde op de zes vierkante meter bij bakker Faas ...

*Ik ben nooit een massale vleeseter geworden en besloot vanwege het dierenleed zo'n dikke dertig jaar geleden om helemaal te stoppen met vlees eten.

LANGERE LOOPTIJD

Wanneer ze violieren rook, moesten ze mee naar huis. Hoeveel bossen dat ook mochten zijn. Zag ze de geurige bloemen niet, dan werden ze besteld.

Ooit maakten we samen deel uit van het wandelclubje dat als motto had: wie loopt die blijft. Als er een iemand alles aan gedaan heeft om gezond oud te worden, was zij het wel. Het werd niet beloond met een langere looptijd. Aanvankelijk ongemerkt sijpelde de sluipende dementie binnen door de barsten in haar onberispelijke bestaan. Ze probeerde wanhopig de grip op haar tot dan toe vlekkeloze leven te houden, maar ze kreeg geen vat meer op haar geest. Iedereen zag de onafwendbare aftakeling en deed een stapje opzij. Het was uit een vreemd soort respect. De coronaperiode verhevigde haar isolement. 

Al vroeg in haar leven stippelde deze ram haar afscheid van deze wereld uit. Haar uitgeschakelde denkvermogen bedroog haar brein. Zo kon het gebeuren dat datgene waarin ze juist haar hele leven zo expliciet tegen was toch gebeurde. Het uur u, het beslissende moment met de eindbestemming in zicht sleepte zich voort in een lijdensweg tussen vreemden.

We herinneren haar zoals ze was toen ze een heel mens was: lief en zorgzaam, pittig en met een hartstochtelijke uitgesproken mening die haar sierde.

PAASUITJE

Tijdens de naar voren geschoven brunch hebben moeder en dochter zo-even al een eitje getikt, een beschuitje in de vorm van een haasje met abrikozenjam én een pasteitje verorberd. Nu beginnen ze aan het slotstuk: een muffin met roze en gele M & M's die het voorjaar verbeelden. De huiskamer is tot in de finesses met decoratieve eieren versierd. De dochter enthousiast: 'En van het weekend hebben we een paasuitje.' Door al die uitgestalde etenswaren is het aarzelende antwoord van moeders niet zo opmerkelijk. Haar blik dwaalt zoekend over de tafel: 'Ik houd niet zo van uitjes. En al helemaal niet rauw.' 

De dochter slaat lachend een arm om haar moeders schouders. Trekt haar tegen zich aan: 'Ik bedoel een paasuitje. Een uitstapje. Dat ik u kom halen met de auto. Gaan we samen buiten lente opsnuiven.' Moeder zit met haar gedachten heel ergens anders: 'Lente-uitjes. Hm. Daar gaan je ogen minder van tranen dan wanneer je gewone uien snijdt.' 

De dochter snapt dat het qua gesprek en indrukken voor haar moeder eventjes op de plaats rust is. Ze had willen zeggen dat lente-uitjes ook uitstapjes kunnen zijn, maar ze geeft haar moeder gelijk.: 'Klopt.' Moeder knikt bevestigend tegen zichzelf. Ze heeft het goed.

DE ONTKNOPING

 

Twee bewoonsters nippen in het zitje bij het zijraam aan hun Pickwick thee. Ria, in trendy fuchsiakleurig broekpak, ziet Hedy’s zachtgroene twinsetje waar alle knopen ontbreken. Hedy heeft geriatrische klachten en haalt compulsief van al haar kleding de knopen af. Hoe en waarom Hedy alle knopen van haar kleding al friemelend verwijdert, is en blijft voor familie en verzorging een raadsel; haar dochter is inmiddels gestopt met knopen aanzetten.

Ria tegen Hedy: ‘Ken jij die belegen 1 aprilgrap nog dat we de kinderen toen ze klein waren tevergeefs naar de fourniturenzaak stuurden voor een zakje knoopsgaten?’ Hedy volgt de ogen van Ria naar haar knopenloze vestje. Denkt na. Dan laconiek: ‘En nu kun je zelfs geen knopen meer kopen.’ Ria schiet in de lach: ‘1 april?!’ Humor verbindt, humor relativeert. Ze giebelen als schoolmeisjes.

Warm Hart Zorghuizen