PATIENCE

Geduld is een schone zaak. Geef ouderen de kans om verbaal of fysiek te reageren. Moi bij binnenkomst: 'Hier is de zuster uit Zenderen.' Mies: 'Zijn wij vanavond samen?' Moi: 'Ja, ik kom speciaal voor u uit Zenderen. Ze pakt me bij de arm en troont me mee naar haar kamer: 'Fijn, want ik ben niet graag alleen.' Uit eigen beweging doet ze de deur dicht die normaal gesproken open moet blijven. Is het om mij binnen te houden of anderen buiten?

We gaan een poging wagen tot patiencen. De plaatjes laat ik in het pakje zitten: kleveren, schoppen, hartjes en wybertjes zijn allerhand genoeg. Het schudden van de stok komt haar bekend voor. Bij elke handeling klinkt er 'O ja.' Als ik een voorzetje geef en lang genoeg wacht, schuift ze weifelend met haar wijsvinger de kaart naar de juiste plek. Ik neem het niet zo nauw : rood bij rood en zwart bij zwart is al prijs. Lofuitingen zoals 'U heeft beginnersgeluk' en 'U speelt me eruit' vergroten haar zelfvertrouwen.

De hele avond heeft ze het niet zoals gewoonlijk over naar huis gaan. Ik was op alles voorbereid, behalve uit eigen beweging naar haar kamer en GEEN smeekbede over naar huis gaan. Tegen bedtijd is het: 'Gaan we nu naar oma? Moi: 'Weet u hoe oud oma is? Zij aarzelend: 'Misschien wel 100.' Moi: Dat is bijna uw leeftijd?' Mies ginnegappend en overtuigd: 'Ja, dat kan helemaal niet hè. Oké, dan blijf ik hier.' Ze kijkt naar de van sinterklaas gekregen dikke donkergrijze deken met paisley reliëf. Ik vind 'm heel sjiek, zij vindt het net een doodskleed: 'Daar ga ik niet onder liggen.' Ik ruil de deken voor een lichtblauwe plaid. De pon gaat aan en Mies installeert zich onder de dekens. Wanneer ik haar welterusten wens, stropen haar voeten dekbed en deken tot haar middel omlaag. Ik zie een faraomummie met gekruiste armen en dichte ogen die haar lach niet kan inhouden van de pret.

Een Saar snapt wat nodig is!

KERSTVROUWTJE

Iedereen heeft weleens zo'n dag waarbij je bij wijze van spreken vanaf het wekmoment al met het verkeerde been uit bed stapt. Zo ook Agnes, een craquelé dametje gezegend met golvend lang haar. Lichtjes tegenstribbelend ('Ik ben niet waar ik wezen moet') krijg ik haar mee voor een ommetje. Het is zacht voor december. Wanneer we in de verte lichtjes zien branden, is haar nieuwsgierigheid gewekt en de opstandige bui op zijn retour. Ik verzin er onze kerstexpeditie bij. 

De bewoonster (een bloedmooie meid geheel in sjiek zwart fluweel) plamuurt net met de laatste rode kerstbal de gehele gevel dicht. Moi: 'Kijk, we hebben het huisje van de kerstvrouw gevonden. En ze is thuis!' Ik bewonder de met liefde gedecoreerde woning. De verlegen Agnes brabbelt wat over kerst. Ze is een en al verwondering en noemt zichzelf een arm kind, dat doet ze wel vaker: 'Ik had vroeger geen grote strik in mijn haar zoals andere meisjes in mijn klas.' De bewoonster speelt niet het kerstvrouwtje, ze is het. Zo lief! Agnes mag kiezen uit een gouden en rode strik. Ze gaat voor goud (is duur) natuurlijk. 

Aan het einde van het laantje biggelen gelukstranen vrijelijk over haar wangen: 'Nog nooit is iemand zo onbaatzuchtig lief voor me geweest.' Moi: Daarom is zij ook het kerstvrouwtje. Een warmhartig iemand die de kerstgedachte heeft uitgevonden: genoegen beleven door anderen een goed gevoel te geven.' Agnes toont haar gouden strik uitbundig aan iedereen die we tegenkomen. Weer binnen warmt de beker chocomel haar koude spichtige vingers op. De gouden strik prijkt op haar hoofdkussen. Agnes: 'Wat was het koud op de Noordpool, ik ben zielsgelukkig én pfff weer op aarde beland. Wat een geluk dat we het kerstvrouwtje troffen.'

Een Saar snapt wat nodig is!

THE BREAKFAST CLUB

 

Gezellig en heerlijk ontbijten met collega's van Saar aan Huis in Bruxelles

Een Saar snapt wat nodig is!

LIJMEN

Bewoonster Katrien (zeg maar: Kat) kan niet meer zelfstandig overeind komen. Ik help haar opstaan door de achterste broekrand vast te pakken en af te tellen: 1, 2, 3 hupsakee. Zo weet ze wanneer het moment daar is om tegelijk omhoog te komen. Het voordeel van een inco* hierbij is dat het nooit een wedgie wordt. 

Niet zelfstandig overeind kunnen komen, is weer een argument om toe te voegen aan het lijmlijstje dat haar moet overtuigen dat ze niet meer zelfstandig kan wonen. Bij mijn entree meldt Kat meteen: 'Ha, jij bent de engel die me weer optrekt.' Ze is die avond zo helder dat je zou willen dat je dat eeuwig voor haar kon vastplakken. Het argument bewaar ik voor een toekomstige geheugenstoring. Die doemt eerder op dan verwacht. De engel: ' ... U kunt niet de hele dag blijven zitten en hopen dat er hulp komt.' Kat kan niet anders dan dat toegeven: 'Nee, dat is zo. Ik ben ooit blijven zitten. Dat was zo saai. Alles ging in de herhaling. Net als nu.'

*incontinentieslip 

Een Saar snapt wat nodig is!

TEXEN

Ouderen zijn onbedoeld vaak grappiger dan ze zelf in de gaten hebben. Kit geniet van een grondige verwenmanicure. Het witte potje handcrème is zowat leeg. Telkens veeg ik er met mijn behandschoende vinger nog een likje witte crème uit. Kit: 'Je moet wel vaak de vinger in de (la)tex dopen.' Het mondkapje maskeert mijn glimlach. Zij hoofdschuddend van het potje naar de wand tegenover haar: 'Als je zo die hele muur wilt doen, gaat je dat vanavond echt niet meer lukken.

Uit de serie: zoveel zorgen, zoveel hart&humor verhalen

NAAR DE KNOPPEN

Van Dale gaf al voor het digitale tijdperk als uitleg bij 'aan de knoppen zitten of draaien': het voor het zeggen hebben. Het vasthouden van de afstandsbediening is voor de man een serieuze aangelegenheid: de macht die de afstandsbediening de houder geeft, of hij nu wel of niet van plan is om te zappen, geeft hem een gevoel van controle. 

Bij het televisietoestel van de hoogbejaarde meneer in kwestie gaat de bediening ook via een afstandsbediening, alleen hij bedient de tv nog ouderwets via de knoppen aan de zijkant. Bij hemzelf de knop omzetten naar het heden lukt 'm niet meer. Digitale tv met een aparte ontvanger en vaak twee afstandsbedieningen is ook lastig. Zeker als er updates zijn geweest en de hele santenkraam opnieuw moet worden opgestart met codes.

Ontdaan komt meneer naar me toe gesloft: 'Pats, deed de tv. Nu is-tie naar de knoppen. Kaputt.' Het blijft aanmodderen in de slotfase van je leven. Bij pappi heb ik ooit de knopjes van de tv met tape afgeplakt - de verboden knopjes wekten zijn nieuwsgierigheid des te meer op. Controleverlies, maar de meneer uit de antenne-op-het-dak-tijd was wel zo clever om de stekker uit het stopcontact te halen. Het lukt me om alles weer met elkaar te verbinden. Ik zet de gevraagde sportzender op en leg de afstandsbediening (met summiere instructie) binnen handbereik op het bijzettafeltje. Tegen de tijd dat de voetbalwedstrijd afgelopen is, neem ik een kijkje bij meneer. Met de telefoon (!) op de tv gericht, houdt hij zijn relaxfauteuil warm. Het beeld staat op blauw en de afstandsbediening is foetsie. Hij droogogig: 'Ik ben nergens aan geweest. Hoe kan dat nou?' Een reset, een babbeltje en een borreltje houden het gezellig tot bedtijd.

Een Saar snapt wat nodig is!

OPGERUIMD

Een kibbelend echtpaar in een rommelige setting. Mevrouw raakt steeds hopeloos verstrooider, haar man kan daar moeilijk mee omgaan. Hij wil de grote liefde van zijn leven waarmee hij meer dan vijftig jaar lief en leed deelt niet kwijt. Zij is continu dingen kwijt, dat maakt haar onzeker. Soms kan haar echtgenoot/steun en toeverlaat/mantelzorger het niet aan. Heel begrijpelijk. Hij foetert: 'Waarom leg je dingen niet gewoon terug waar ze horen.' 

Mevrouw is de draad en haar bril kwijt. Ik zie haar onmacht en bagatelliseer het moment door te vertellen dat wanneer ik in de keuken multitask later ook weleens het pak melk bovenop de wasmachine in de bijkeuken terugvind in plaats van in de koelkast. Een reconstructie doen is dan een uitkomst. Bij mevrouw laat haar kortetermijngeheugen het afweten. De zon schijnt. Tijd voor een autoritje door de natuur waar beiden kunnen ontspannen en mevrouw haar zonnebril op sterkte kan dragen. 

Bij hun terugkeer vindt mevrouw de bril, die in een washandje tussen de badlakens in de linnenkast was weggemoffeld, in herkenbare staat op het leestafeltje. Ik wend me opzettelijk tot haar. Vriendelijk en erkentelijk: 'Mag ik u bedanken. Tijdens de zoektocht heb ik gelijktijdig de meubels met een doekje afgenomen en ... de breitas opgeduikeld. (Kijk!) Soms moet je gewoon een aanleiding hebben om aan de slag te gaan. Wat een heerlijk gevoel geeft dat.' Mevrouw straalt: zij heeft iets goed gedaan en mij blij gemaakt. Een Saar snapt wat nodig is: wij passen ons aan, niet de patiënt/cliënt.

SURPRISE

Op Sinterklaas zijn verjaardag ben ik de surprise. Een feestelijke sfeer en er hangt spanning in de lucht: Max Verstappen scheurt vanavond over het asfalt van Djedda. Voor die avond ben ik voor de sportieve blinde Leslie haar ogen. Ondanks alle tegenslagen in haar leven past ze zich bewonderenswaardig aan en vooral: ze blijft optimistisch. Ze is fan van Max Verstappen. Ik vertel tot in detail wat er te zien is op het scherm inclusief actuele informatie over de stand, het aantal rondes en de punten. Het is retespannend en Hamilton wint. De teleurstelling over een tweede plek voor Max valt in het niet bij het heerlijk avondje dat ze heeft gehad: 'Alsof ik er live bij was.' 

Een Saar snapt wat nodig is!

VROUWENMAGNEET

Max Verstappen-avond. De nooit getrouwde Harry (bij hem tellen niet de jaren, maar de kilo's) snort na afloop van de Saudi Arabia Grand Prix in Djedda in een supersonisch karretje door de gangen. De elektrische rolstoel is van alle toeters en bellen én de laatste snufjes voorzien, net als de raceauto van Hamilton. Op het kruispunt bij de toiletten moet de vriendelijke 'coureur' verplicht een pitstop maken. Zou hij de bocht nemen dan zou hij in botsing komen met tegenverkeer: een medebewoonster op een loopmobiel, een heuse monteuse met een gereedschapskist en de nachtzuster. Moi: 'Kijk, Harie dat heb je met een Ferrari. De dames vliegen op je af.' Hij, zichtbaar gevleid, lolbroekend: 'Die had ik moeten hebben toen ik jong en knap was!'

Een Saar snapt wat nodig is!

TOSCA

Lydia, zesentachtig lentes jong en een plaatje om te zien, heeft heimwee naar vroeger. Moi: 'Als u uw ogen dichtdoet, kunnen we ruiken aan ooit.' Ongelovige ogen. Moi: 'Durft u het aan?' Ik haal een origineel parfumflesje van mijn moeder uit mijn handtas: 'Ik pak nu uw hand vast.' Zij zonder bedenkingen: 'Ik ga mee.' Haar onvoorwaardelijkheid is aandoenlijk.

Met het dopje eraf beweeg ik het flesje onder haar neus. Moi: 'Het is geen 4711 of Boldoot - dat is odeklonje voor oude vrouwtjes - maar ...' Ze ruikt eraan: 'Dat is mijn geur. Het ruikt zwaarder, maar is het Tosca?! Moi: 'De lange bewaartijd heeft het ingedikt en een beetje zwaar en wat muffig gemaakt.' Lydia: 'Doe je een drupje op de binnenkant van mijn pols?' Moi: 'Wilt u ook een drupje achter het oorlelletje.' Zij het zich herinnerend: 'Ach ja, dat deden we inderdaad achter het oor. Wat waren we zuinig! Spuitbussen en (haar)sprays kwamen pas later. Je had wel navulbare kristallen parfumverstuivers die liet je dan vullen bij de HEMA. Ik zie de rubberen pufbol met dito slangetje zo voor me. Toch was dat vaak meer voor de sier op de kaptafel. Het had iets glamourachtigs uit Amerika.' Zij: We waren wel buitenlui, maar wij zagen in de bioscoop ook Hollywood filmsterren, hoor.' Heimwee heeft plaats gemaakt voor geurige souvenirs.  

Een Saar snapt wat nodig is!

EEKHOORNTJES

niemand was er blijer met blonnen

Haar dagen zijn geteld. In volledige overtuiging heeft ze het tijdelijke voor het eeuwige verwisseld. 

Tijdens mijn ballonvolleybalactiviteit kraait de slechtziende TT van plezier. Tussen de middag help ik haar bij de maaltijd, want zij prikt op goed geluk vogelhapjes aan haar vork waar een mus voor zou bedanken. Ik voer haar een assorti van appelmoes, vlees en groente met een lepel. Ze is er maar wat blij mee, want wat er op haar bord ligt ziet ze niet en bovendien kost het haar allemaal te veel inspanning. Na het middagdutje doen we een tour de jour en zet ik haar voor het raam om naar de eekhoorntjes te kijken. Kijken is vooral vertellen, want ze neemt slechts lichte vlekken in het donker waar. De wandschemerlampjes met flakkerende kaarsen die in het vroege duister de woonkamer oplichten, ziet ze aan voor van tak naar tak klimmende kastanjebruine pluimstaarten. Het schouwspel maakt haar avond.

Nu heeft de lieverd, rustend onder een eeuwenoude eik, een tuintje op haar buik. De eekhoorntjes zullen haar vast geregeld bezoeken.

TROUWRINGEN

Met een beetje fantasie kun je alles leuk maken. Reclamefolders liggen achter het gordijn op de grond verstopt. Ik word erop opmerkzaam gemaakt door een bewoonster met loopdrang. Tijdens een ommetje door het park dacht ze op het natte asfalt een winnend lot uit de loterij te hebben gevonden. 'Wat zullen we doen met een miljoen?' zeiden we tegen elkaar. Moi: 'Naar Hawaii? Dan krijgen we een fleurige bloemenkrans om en een rieten rokje.' Nora: 'Ik blijf graag dichtbij huis. Een familiefeest lijkt me wel leuk, dan kun je ook mooie kleren aan. Warme kleren, want het is best fris.' Ze heeft gelijk: naar Hawaii wandelen is best 'n end. Even later heeft ze er verder over nagedacht: 'Wij zijn twee dezelfde. Zullen we altijd bij elkaar blijven?' Moi: 'We kunnen elkaar ook trouw beloven.' 

Ik vis de juweliersfolder uit de stapel die nu op tafel ligt. Onder grote hilariteit zoekt ze zonder pardon de duurste ringen met parels én diamanten uit. Met zin in een feestje gaan we door met het uitzoeken van de taart en de hapjes in de AH kerstfolder. De achtergrondliedjes die Nora meezingt, worden voor het orkest genoteerd. Wanneer de verzorgsters een kijkje komen nemen, pakt Nora me in de arm en zegt: 'Wij gaan trouwen.' De verzorgster zitten meteen in het toneelstukje: 'Nora, dan mogen wij toch bruidsmeisjes worden?' en 'Ik Ik Ik wil de sleep vasthouden'. De kok bombardeert zichzelf als ceremoniemeester. Nora is het stralend middelpunt. 

Bedtijd. De zuster die haar nachtpon onder het hoofdkussen vandaan pakt, vindt erin verpakt het uitgescheurde plaatje van gouden ringen met parels en diamanten uit de folder. Oei joei. Voor ik het weet, staan we voor het altaar.

Een Saar snapt wat nodig is!

PLUIMPJES

Welgemeende pluimpjes beuren iedereen op. Johans dag kun je niet beter afsluiten dan door hem te laten merken dat hij er ook op z'n oude dag nog toedoet. Na het dichtdoen van alle gordijnen (ook die niet dicht hoeven) steek ik mijn duim omhoog. A la Rijk de Gooijer in de Paturain reclame: 'Goed gedaan jochie.' Hij bijna verlegen draaiend en glunderend van oor tot oor: 'Is het echt goed zo? Ook die gebloemde?' Moi: 'Helemaal goed, trouwens meer dan je best kun je niet doen.' Johan gevat rijmend: 'Jawel, je best ... en de rest!'

Een Saar snapt wat nodig is!

MIJN NAAM IS

om privacy redenen is de naam gefingeerd

'Ze zien me niet staan. Ik voel me onzichtbaar', snottert Lia links en rechts theatraal de ogen uitwrijvend. Pesten of negeren is van alle leeftijden. Ook onder ouderen komt het voor. Bij mensen met dementie is dat vaak niet bewust. Het is meer uit onvermogen om (op de juiste manier) contact te leggen. Tijd om de Rummikub doos te voorschijn te halen. Zij: 'Dat spel ken ik niet.' Moi: 'Dat hoeft ook niet. We gaan de letters gebruiken om uw naam te leggen.' Wanneer mensen hun naam letterlijk zien, voelen ze dat ze bestaan. Lia legt na heel wat geschuif haar naam met de door mij geselecteerde letters. Wrijvend over de drie woorden: 'Dat ben ik. Dat is mijn naam.' Moi: 'Een beroemd filosoof zei ooit ....  Zij: 'Ik zie mijn naam, dus ik besta.' Ook goed.

Een Saar snapt wat nodig is!

WIJNWATER

Mies woont intern. In tijden van corona komt het helaas weleens voor dat bewoners verplicht op hun kamer moeten blijven. Mies wil niet op haar kamer blijven. 'Opgehokt' bonkt ze, zichzelf gekmakend, met de rollator tegen de deur. Ik kom haar bijstaan. Op doorvragen na 'waarom mag ik niet weg?' komt het hoge woord eruit: ze is bang alleen. Moi: 'Daarom ben ik er nu speciaal voor u. Samen zijn we niet alleen.' Dat palmt haar onmiddellijk in: 'Kom maar dichtbij me zitten.'

Door de kerstster in de vensterbank geraken we bij het thema kerst. Mies is van dezelfde lichting als mijn ouders. Haar kerstbeleving kan ik getrouw en gedetailleerd voor haar inkleuren, zij kopt in met vermakelijke persoonlijke anekdotes. In een avondvullende gedachtenwisseling gaat het genoeglijk en met veel lol van arrenslee tot sneeuwballen gooien (wat kon je uitgelaten zijn toen je jong was), van een gat in het hoofd tot nieuwe knieën, van een knikengeltje (dubbeltje) tot knielen op houten kerkbankjes met donkerbruine vilten leggers, van piek (opgetild worden door vader om de piek op de kerstboom te plaatsen) tot gekleurde kerstlampjes (zij bij de pinken: ik had reserve), van kerstmenu (ik denk dat ik me door iemand laat uitnodigen die goed kan koken) tot kleding, (het gappen van) chocoladekransjes met witte spikkels uit de kerstboom tot pasteitje met ragout, van kapper tot echt gouden oorbelhangers (het mag wat kosten in december), van pastoor tot orgelman, van hostie tot wij(n)water, van Heidschi Bumbeidschi [eigenlijk een wiegelied, maar iedereen kent het als kerstlied] vertolkt door Heintje tot Pasen; ook een christelijke traditie.

Ik zing regels uit Stille Nacht, White Christmas van Big Crosby en de herdertjes lagen bij nahahachte. Een plaagstootje richting mij: 'Ik ben nooit bij een zangkoor geweest. Jij ook niet hè. Hadden we echt moeten doen!' Ze slaat beide handen plat op haar bovenbenen van de schik. Uiteindelijk beschrijf ik de hele nachtmis voor haar. Zij: 'Ik ging al jaren niet meer naar de kerk, maar ik ben blij dat we nu geweest zijn. Het was zo (ze zoekt naar woorden) ... sfeervol, ook door al die bloemdecoraties. Ik voelde de liefde stromen. Misschien ga ik morgen (Tweede Kerstdag) nog wel een keer, er zit nog wel een dubbeltje in mijn beurs.'

Een Saar snapt wat nodig is!